Son yıllarda çalışma hayatı büyük ölçüde değişti. Artık iş, ofisten çıktığımızda geride kalmıyor; telefonumuzda, bilgisayarımızda ve zihnimizde bizimle birlikte yaşamaya devam ediyor. Teknoloji işleri hızlandırdı ama aynı zamanda mesaiyi de görünmez hâle getirdi. Gün içinde onlarca toplantı, yüzlerce mesaj ve bitmeyen bildirim arasında fiziksel olarak değil, zihinsel olarak yoruluyoruz. Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda görünüyor; hedefler tamamlanıyor, raporlar hazırlanıyor. Oysa insan, fark etmeden kendi sınırlarını biraz daha zorluyor.

Belki de bu yüzden kendimize küçük kaçışlar arıyoruz; bir hobi edinmeye, yeni bir şey öğrenmeye, hayatın yalnızca işten ibaret olmadığını hatırlamaya çalışıyoruz. Fakat bu kez de yaşadığımız ülkenin ekonomik ve toplumsal gerçekleriyle yüzleşiyoruz. Zamanın yetmediği yerde imkânlar da tükeniyor; isteklerin yerini hesaplar alıyor. Böylece ait olma duygusu biraz daha zayıflıyor, geleceğe duyulan güven biraz daha aşınıyor ve adalet hissi her geçen gün biraz daha uzaklaşıyor. Ben hâlâ teknolojinin hayatı kolaylaştırdığına inanıyorum. Dijitalleşmeye karşı değilim. Ancak insanın yalnızca üreten bir makine olmadığını da unutmamamız gerekiyor. Verimlilik kadar nefes almaya, sürekli bağlantıda kalmak kadar gerektiğinde bağlantıyı kesebilmeye ve çalışmak kadar yaşamaya da ihtiyacımız var. Belki de asıl mesele teknoloji değil; onu nasıl bir çalışma kültürünün parçası hâline getirdiğimiz. Çünkü bazen hissettiğimiz yorgunluk, yalnızca dinlenme eksikliğinden değil, insanı merkeze almayan bir düzenin doğal sonucundan kaynaklanıyor.

Bu yüzden bugün kendime sık sık şu soruyu soruyorum: Teknoloji bize gerçekten zaman mı kazandırdı, yoksa sadece daha fazla çalışabileceğimiz yeni alanlar mı açtı?

Hayatımızda değişkenler ne kadar azsa, yaşama sevincimizin, motivasyonumuzun ve güven duygumuzun daha sağlam olduğunu düşünüyoruz. Fakat zamanla anlarız ki aynı kalan her şey, bir süre sonra bizi de aynı bırakmaya başlar. Oysa değişim, ilk anda düzenimizi bozsa da çoğu zaman ruhumuza yeni pencereler açar. Belki de hayatın en güzel sürprizleri, planlarımızın dışına çıkan yollarda saklıdır.

Eskiden çekici bulduğumuz birçok şey bugün aynı etkiyi yaratmıyor.
Gizemli insanlar, ulaşılmaz tavırlar, karışık sinyaller, sürekli merak uyandıran davranışlar... Popüler kültür yıllarca bunların çekiciliğin temel unsurları olduğunu anlattı. Belki bir dönem gerçekten öyleydi. Ancak zamanla insanın öncelikleri değişiyor.
Bugün bana göre en çekici özellik yetkinlik.
Evet, kulağa çok romantik gelmeyebilir. Ama düşünün; verdiği sözü tutan, işini zamanında yapan, sorumluluk alan, sorun çıktığında çözüm üreten ve hayatını yönetebilen bir insan ne kadar değerli.
Çünkü yaşadığımız çağda herkes bir şey olmak istiyor, ama daha az insan bir şeyi gerçekten yapıyor. Herkes potansiyelinden bahsediyor, herkes görünür olmaya çalışıyor, herkes ilginç görünmek istiyor. Buna karşılık güven veren, sonuç üreten ve arkasında durduğu işleri tamamlayan insanlar giderek daha nadir hale geliyor.
Belki de bu yüzden artık en etkileyici insanlar, en çok konuşanlar değil; sessizce işini doğru yapanlar. Gösteriş yapmadan üretenler. "Yaparım" deyip gerçekten yapanlar.
İş hayatında da, dostluklarda da, ilişkilerde de aynı durum geçerli. Bir noktadan sonra insan, hayatına heyecan katacak birini değil; hayatını zorlaştırmayacak, gerektiğinde yanında olacak birini arıyor.
Sanırım çekiciliğin tanımı da tam burada değişiyor.
Çekicilik; kaos yaratmakta değil, kaosu yönetebilmekte saklı.
Ve belki de günümüz dünyasında gerçekten çekici olan şey; güven veren, sorumluluk alan ve hayatını yönetebilen biri olabilmek.

Hayat, aslında nefes alıp vermekten çok daha fazlası; gerçekten yaşadığını hissettiğin anlarda anlam kazanıyor. Bazen bir şeylere veda etmek zor geliyor ama her bitişin içinde yeni bir başlangıcın sessiz hazırlığı saklı. İnsan çoğu zaman acılarını görmezden gelerek iyileşeceğini sanıyor, oysa gerçek iyileşme, kaçmayı bırakıp olanı kabul ettiğinde başlıyor.

Kendimize karşı çoğu zaman başkalarına gösterdiğimiz anlayışı göstermiyoruz. Oysa hepimiz öğrenmeye, yanılmaya ve yeniden denemeye devam eden insanlarız. Hayatın açtığı yaralar yalnızca canımızı yakmıyor; aynı zamanda bizi büyüten, olgunlaştıran ve içeriye ışık sızdıran yerler haline geliyor.

Bazen de bize ait olmayan beklentilerin, sorumlulukların ve hayatların yükünü taşıyoruz. Halbuki insan, kendine ait olmayan bir hikâyenin kahramanı olmaya çalıştıkça yoruluyor. Sevmek önemli ama sevgi her şeyi olduğu gibi kabul etmek demek değil; gerektiğinde sınır çizebilmek de sevginin bir parçası.

Sonunda anlıyoruz ki hayatın birçok cevabı düşünerek değil, yaşayarak bulunuyor. Çünkü denemeden neyi yapabileceğimizi, yola çıkmadan da nereye varabileceğimizi hiçbir zaman bilemiyoruz.

İstanbul artık içinde yaşadığım değil, uzaktan hatırladığım bir şehir gibi. Bir zamanlar sokaklarında yürürken kendimden izler bulduğum bu kadim şehir, bugün bana yabancı geliyor. Sanki burada yaşamak bir tercih değil de mecburi bir hizmet gibi. Zorunlu görev süresi hiç bitmeyen, ne kadar beklersen bekle tayinin çıkmadığı bir yer. Kalabalıklar büyüdü, binalar yükseldi, yollar çoğaldı ama insanın nefes alabileceği, kendini ait hissedebileceği yerler giderek azaldı.

Zamanla sadece şehir değişmedi, ona dair bildiğim her şey de silinmeye başladı. Tanıdık yüzler kayboldu, alıştığım sokaklar dönüştü, hatıralarımın üzerine yeni hayatlar kuruldu. Yerine gelen hiçbir şey, geride kalanların sıcaklığını taşımadı. Zira bazı şehirler mekanlarıyla değil, insanda bıraktıkları duygularla yaşar sanki, o duygular eksildiğinde ise geriye yalnızca kalabalık kalıyor.

Bazen düşünüyorum, değişen İstanbul mu yoksa ben mi? Sonra anlıyorum ki bazı ayrılıklar taşınmadan yaşanıyor. İnsan önce kalben uzaklaşıyor, sonra ruhu çekiliyor ait olduğu yerden. En ağır olan da bu belki de; bir zamanla yuva dediğin yerde, yıllar sonra kendini yalnızca bir misafir gibi hissetmek.

Bazı insanlar vardır; konuşur ama aslında konuşmaz. Anlatır, paylaşır, dert döker. Ama sıra sana gelince ya konu değişir ya da laf yine bir şekilde ona bağlanır. Bu durum çoğu zaman kötü niyet değil ama yine de yorucudur. Zira sohbet dediğin şey iki kişilik bir alandır. Sadece anlatmak değil, gerçekten dinlemek de gerekir. Hatta bazen susup karşındakine yer açmak gerekir. Bugün birçok ilişki diyalog gibi görünse de aslında monologdan ibaret. Herkes kendi hikayesini anlatıyor ama kimse kimseyi tam olarak duymuyor.

Bir noktadan sonra şunu fark ediyorsun: İnsan anlatacak birini değil, anlayacak birini arıyor. O yüzden bazen uzaklaşmak bir kaçış değil, dengeyi bulma meselesi. Çünkü herkesle konuşabilirsin ama herkesle derin bir sohbet edemezsin.

Her seyahatimde aynı duyguya çarpıyorum. Yeni bir yere gidiyorum, yeni sokaklar, yeni insanlar, yeni bir düzen… ama içimde hiçbir şey gerçekten yerleşmiyor. Sanki ben hep biraz dışarıdayım. Fiziksel olarak oradayım ama ruhum kapının eşiğinde bekliyor gibi. Bavulumu açıyorum ama hiçbir zaman tam anlamıyla boşaltmıyorum. Kıyafetlerim hep yarı düzenli, yarı dağınık; sanki birkaç saat sonra yeniden toplayıp gidecekmişim gibi. Gardıroba yerleşmek bana ait olmak gibi geliyor, ama ben o eşiği bir türlü geçemiyorum.
Bu durum bazen özgürlük gibi hissettiriyor, bazen de hafif bir boşluk. Hiçbir yere tam ait olmamak, her yere biraz ait olmak gibi. Ama işin içinde hep bir mesafe var. Sanki kendimi koruyorum; alışırsam zor olur diye, bağ kurarsam gitmek ağır gelir diye. O yüzden hep hazır bekliyorum. Hep biraz misafirim. Belki de mesele şehirler değil, içimdeki o sürekli hareket hâli. Nereye gidersem gideyim, bavulum aslında benimle birlikte aynı duyguyu taşıyor: kalmaya değil, gitmeye hazır olmayı.

İnsan, insana tutunarak var olur… ama neden yalnızlaşıyoruz?
İnsanoğlu sanki her geçen gün biraz daha yalnızlaşıyor. Kalabalıklar artıyor, bağlantılar çoğalıyor, iletişim hızlanıyor; ama buna rağmen iç dünyamız daha da sessizleşiyor. Ve belki de en dikkat çekici olan şu: Bu yalnızlaşma hali artık coğrafyadan bağımsız. İster büyük bir metropolde olalım, ister küçük bir kasabada, köyde… insanın içindeki o mesafe, dış dünyadaki mesafelerden çok daha belirleyici bir hale geliyor.
Bugünün insanı düşünüyor; hatta belki tarihte hiç olmadığı kadar düşünüyoruz. Ama aynı zamanda hesaplaşıyoruz. Kendimizle, geçmişimizle, beklentilerimizle… Ve ilginç bir şekilde, düşünebilen, empati kurabilen insan bile en yakınına zarar verebiliyor.
Bu bir çelişki mi, yoksa insan doğasının kaçınılmaz bir gerçeği mi?

Bana göre onay arayışı, yaptığımız şeyin bize tek başına yetmemesi demek. Sanki biri bir şey söyleyince tamamlanıyor, değer kazanıyor. Kendi kendimize karar vermekte ya da kendimizi tanımlamakta zorlanıyoruz. İçeriden gelen ses yetmiyor; mutlaka dışarıdan bir onay gerekiyor.
Çünkü çoğumuz “Falanca ne der?” anlayışıyla büyüdük. Bu yüzden dışarıdan gelen her sözü, her yorumu fazlasıyla ciddiye alıyoruz.
Fakat zamanla şunu anladım: Hayatla bağımız, dışarıdan gelen onayla değil; içeride kurduğumuz anlamla güçleniyor.
Ne yaptığımızı biliyorsak, neden yaptığımızı hissediyorsak ve kendimize içeriden değer verebiliyorsak daha sağlam durabiliriz.
Çünkü dışarıdan gelen onay geçici. İçeride kurduğumuz anlam ise kalıcı olan.

Koşullarımız ne olursa olsun, tutkumuzun peşinden gidelim, tutkulu olalım… Söylenmesi ne kadar kolay bir kişisel gelişim önerisi, değil mi? Bu cümleleri kuranların çoğu, oyuna bir adım önde başlamış, belli bir konforu yakalamış, hata yapma lüksü olan insanlar. 

Gerçek hayatta tablo farklıdır. Cebimizde para yoksa, kafamızda tek bir soru döner: “Yarın ne yiyeceğiz?” O noktada tutku değil, hayatta kalma devreye girer. Parasız, pulsuz yaratıcılık romantik bir hikâye gibi anlatılır ama sürdürülebilir değildir. Sürekli baskı altındayken zihnimiz üretmez; sadece çözüm arar.
Tutku dediğimiz şey; güvenli bir zemin ister, biraz nefes ister, biraz da zaman.
Sürekli hayatta kalma mücadelesi veren birine “tutkunu bul” demek, aslında gerçeği görmemektir.
Belki de doğrusu şu:
Önce ayakta kalırız, sonra nefes alırız…
Sonra yavaş yavaş neye tutkun olduğumuzu hatırlarız.
Çünkü tutku, aç karnına değil; biraz umut, biraz güven ve biraz da imkân bulduğunda yeşerir.