Her seyahatimde aynı duyguya çarpıyorum. Yeni bir yere gidiyorum, yeni sokaklar, yeni insanlar, yeni bir düzen… ama içimde hiçbir şey gerçekten yerleşmiyor. Sanki ben hep biraz dışarıdayım. Fiziksel olarak oradayım ama ruhum kapının eşiğinde bekliyor gibi. Bavulumu açıyorum ama hiçbir zaman tam anlamıyla boşaltmıyorum. Kıyafetlerim hep yarı düzenli, yarı dağınık; sanki birkaç saat sonra yeniden toplayıp gidecekmişim gibi. Gardıroba yerleşmek bana ait olmak gibi geliyor, ama ben o eşiği bir türlü geçemiyorum.
Bu durum bazen özgürlük gibi hissettiriyor, bazen de hafif bir boşluk. Hiçbir yere tam ait olmamak, her yere biraz ait olmak gibi. Ama işin içinde hep bir mesafe var. Sanki kendimi koruyorum; alışırsam zor olur diye, bağ kurarsam gitmek ağır gelir diye. O yüzden hep hazır bekliyorum. Hep biraz misafirim. Belki de mesele şehirler değil, içimdeki o sürekli hareket hâli. Nereye gidersem gideyim, bavulum aslında benimle birlikte aynı duyguyu taşıyor: kalmaya değil, gitmeye hazır olmayı.

İnsan, insana tutunarak var olur… ama neden yalnızlaşıyoruz?
İnsanoğlu sanki her geçen gün biraz daha yalnızlaşıyor. Kalabalıklar artıyor, bağlantılar çoğalıyor, iletişim hızlanıyor; ama buna rağmen iç dünyamız daha da sessizleşiyor. Ve belki de en dikkat çekici olan şu: Bu yalnızlaşma hali artık coğrafyadan bağımsız. İster büyük bir metropolde olalım, ister küçük bir kasabada, köyde… insanın içindeki o mesafe, dış dünyadaki mesafelerden çok daha belirleyici bir hale geliyor.
Bugünün insanı düşünüyor; hatta belki tarihte hiç olmadığı kadar düşünüyoruz. Ama aynı zamanda hesaplaşıyoruz. Kendimizle, geçmişimizle, beklentilerimizle… Ve ilginç bir şekilde, düşünebilen, empati kurabilen insan bile en yakınına zarar verebiliyor.
Bu bir çelişki mi, yoksa insan doğasının kaçınılmaz bir gerçeği mi?

Bana göre onay arayışı, yaptığımız şeyin bize tek başına yetmemesi demek. Sanki biri bir şey söyleyince tamamlanıyor, değer kazanıyor. Kendi kendimize karar vermekte ya da kendimizi tanımlamakta zorlanıyoruz. İçeriden gelen ses yetmiyor; mutlaka dışarıdan bir onay gerekiyor.
Çünkü çoğumuz “Falanca ne der?” anlayışıyla büyüdük. Bu yüzden dışarıdan gelen her sözü, her yorumu fazlasıyla ciddiye alıyoruz.
Fakat zamanla şunu anladım: Hayatla bağımız, dışarıdan gelen onayla değil; içeride kurduğumuz anlamla güçleniyor.
Ne yaptığımızı biliyorsak, neden yaptığımızı hissediyorsak ve kendimize içeriden değer verebiliyorsak daha sağlam durabiliriz.
Çünkü dışarıdan gelen onay geçici. İçeride kurduğumuz anlam ise kalıcı olan.

Koşullarımız ne olursa olsun, tutkumuzun peşinden gidelim, tutkulu olalım… Söylenmesi ne kadar kolay bir kişisel gelişim önerisi, değil mi? Bu cümleleri kuranların çoğu, oyuna bir adım önde başlamış, belli bir konforu yakalamış, hata yapma lüksü olan insanlar. 

Gerçek hayatta tablo farklıdır. Cebimizde para yoksa, kafamızda tek bir soru döner: “Yarın ne yiyeceğiz?” O noktada tutku değil, hayatta kalma devreye girer. Parasız, pulsuz yaratıcılık romantik bir hikâye gibi anlatılır ama sürdürülebilir değildir. Sürekli baskı altındayken zihnimiz üretmez; sadece çözüm arar.
Tutku dediğimiz şey; güvenli bir zemin ister, biraz nefes ister, biraz da zaman.
Sürekli hayatta kalma mücadelesi veren birine “tutkunu bul” demek, aslında gerçeği görmemektir.
Belki de doğrusu şu:
Önce ayakta kalırız, sonra nefes alırız…
Sonra yavaş yavaş neye tutkun olduğumuzu hatırlarız.
Çünkü tutku, aç karnına değil; biraz umut, biraz güven ve biraz da imkân bulduğunda yeşerir.

İnsan gerçekten de yaşadığı yere benziyor.
Kaoslu bir büyükşehirde; bir taraf mavi, bir taraf gri.
Ama en çok gri.
Günün büyük kısmını gri alanda geçirip,
sadece iyi hissedebilmek için
ara sıra maviye kaçabildiğimiz kadar iyiyiz.
En kötü havayı soluyup,
en kötü besine ulaşarak yaşıyoruz.
Ve en çok da
kalabalıkların içinde
birbirimize değmeden,
daha da yalnızlaşarak…
Şehir dediğimiz şey belki de
insanın kendi yalnızlığının
betondan yapılmış hâli. 

İnsan bazı sabahlar öyle bir duyguya uyanıyor ki aklından ilk geçen soru şu oluyor: “Bugün hayatta kalabilecek miyim?”

Kulağa abartılı geliyor belki ama yaşananları görünce bu düşünce o kadar da uç değil. Bir öğretmen ders vermek için okuluna gidiyor ve öğrencisi tarafından öldürülebiliyor. Trafikte küçücük bir tartışma büyüyüp insanların hayatına mal olabiliyor. Kaldırımda yürürken hiç tanımadığı biri saldırabiliyor. Çocuğuyla yürürken anlamsız bir bakış yüzünden şiddet çıkabiliyor.

İnsanı asıl sarsan şey ölüm ihtimali değil; hayatın bu kadar kolay harcanabiliyor olması. Güvende olduğunu sandığı yerlerin aslında mutlak güvenli olmadığını fark etmek. Okul, sokak, trafik… Hiçbiri yüzde yüz güven vermiyor. Bir de adalet meselesi var. Gerçekten haklı olan mı kazanıyor, yoksa imkânı ve çevresi olan mı? Mağdurun değil de güçlü olanın işinin yürüdüğüne dair inanç arttıkça, insanın içindeki adalet duygusu aşınıyor. Bu da sadece bireysel bir huzursuzluk değil; toplumsal bir çürüme hissi yaratıyor.

Doğup büyüdüğü yerin her geçen gün dünyanın daha karanlık bir tarafına doğru evrildiğini görmek de cabası. İnsan, memleketine dair umudunu yavaş yavaş kaybederken aslında insanlara dair umudunu da kaybediyor. Çünkü güven duygusu zedelendiğinde, sadece sokak değil, insanın içi de kararıyor.

Belki dünya tamamen karanlık değil. Her gün milyonlarca insan evinden çıkıp akşam evine dönüyor. Ama o kırılganlık hissi kaybolmuyor. Hayatın pamuk ipliğine bağlı olduğunu bilmek insanı hem temkinli yapıyor hem de içten içe yoruyor. Belki mesele, gerçeği inkâr etmeden ama korkuya da teslim olmadan yaşayabilmenin yolunu bulmak. Ama insan bazen şunu düşünüyor: Sadece güvende hissetmek istemek bile Türkiye’de mümkün olmayan bir istek mi?

Zamana, kalabalığa, unutulmaya karşı.

Bir şehrin kalbiyle bir ağacın sabrı arasında kurulmuş, kimsenin fark etmediği ama herkesi ayakta tutan sessiz bir dostluk gibi.

Belki de yaşamak; görünmeyen köklerle, görünür bir direniş sürdürmektir.

Münih / 02-26

Günümüzde yapay bir hayattan kaçmak zor, çünkü bu hayat bize dışarıdan dayatılmıyor; onu alışkanlıklarımızla biz kuruyoruz. Hızlı tüketiyor, boşluklarımızı sosyal medya ve anlık tatminlerle doldurmaya çalışıyoruz. Bildirimler ve beğeniler kısa süreli bir “önemli olma” hissi veriyor ama yalnızlığı gerçekten azaltmıyor. Eğlence ve alkol çoğu zaman keyiften çok bir kaçışa dönüşüyor. Herkes en iyi halini sergilerken gerçek duygular geri planda kalıyor. Kalabalıklar artıyor ama temas giderek azalıyor. Sorun mükemmel bir hayat yaşamamak değil; gerçek bir hayata temas edememek. Belki çözüm büyük kopuşlar değil. Yavaşlamak, her şeyi paylaşmamak ve “en iyi ben” yerine bazen sadece “bugünkü ben”le yetinmek. Gerçek hayat yavaş, sessiz ve emek istiyor. Yapay olan ise parlak, hızlı ve zahmetsiz. İnsan yorgunken kolay olana yöneliyor; bu yüzden kaçmak yerine sürükleniyoruz. Yine de bunları fark edebilmek önemli. Herkes kaçıyor ama herkes neden kaçtığını düşünmüyor. Telefonu tamamen kapatmak zorunda değiliz ama biraz sessize alabiliriz. Eğlenebiliriz ama kendimizden kaçmadan.

Belki de ihtiyacımız olan mükemmel bir hayat değil. Daha gerçek bir hayat.

Ve galiba en zor ama en dürüst olan da bu.

Eski şarkılara bu kadar ait hissetmemiz tesadüf değil. Yeni çıkan birçok şarkıda kendimize yer bulamıyoruz; sözler var ama duygu yok, hikâye yok. O yüzden de ister istemez dönüp bildiğimiz, “bizim kuşaktan” dediğimiz şarkılara gidiyoruz. Çünkü onları dinlerken sadece bir müzik değil, tanıdık bir zamanın geri çağrılması gibi bir his yaşıyoruz. 

 Hani bazen bir şarkı çalar da sen o anı değil, o zamanki halini hatırlarsın ya… İşte mesele tam da bu. Eski şarkılar bize kim olduğumuzu, neye güldüğümüzü, neye üzüldüğümüzü fısıldıyor. Bugün her şey çok hızlı, çok gürültülü; duygular bile aceleye geliyor. O karmaşanın içinde insan doğal olarak güvenli olana tutunmak istiyor. 

Belki de eski şarkılara takılı kaldım diye kendimize kızmamalıyız. Bu bir geriye kaçış değil, bir denge arayışı. Zira o şarkılarda kusursuzluk yok ama samimiyet var. Ve bazen insanın ihtiyacı olan tek şey de bu zaten.

Gerçekten kaliteli bir an yaşadığımı hissettiğim anlar, çoğu zaman büyük şeyler olmuyor. Bazen temiz içerikli, sade bir yemek; bazen de temiz havada yapılan kısa bir yürüyüş. O anlarda yaptığım şeyin doğru ya da verimli olup olmadığını düşünmüyorum. Sadece, o an kendim için en doğru yerde olduğumu hissediyorum. Sanırım insan tam da bu duyguyu yakaladığında, neyin gerçekten önemli olduğunu fark ediyor ve kendi özüyle tanışıyor. Geride bırakılması gereken bir şey olmadığını hissetmek, vicdanın rahatlığıyla pişmanlık duygusu olmadan derin bir nefes alabilmek de belki bunun bir parçası.

Yolda olmak… Belki de asıl mesele varmak değil, değişimi adım adım hissedebilmek. Zamanın seni dönüştürdüğünü fark etmek, aynı yerde durmadığını anlayabilmek. Ama bütün bunlardan daha kıymetlisi, bu yolculuğa yalnız çıkmamak. Sevdiklerinle aynı anlara tanıklık edebilmek, aynı gökyüzüne bakıp farklı duygular hissedebilmek… Ve geriye dönüp baktığında, “Evet, yaşadım” diyebilmek. Belki de hayattaki en büyük lüks tam olarak budur: Zamanın içinden geçerken hem değişebilmek hem de bu değişime derinden tanık olabilmek.

Mutlu yıllar!

Bugün yılın en uzun gecesi. Takvim öyle söylüyor ama bence bundan daha fazlası var. Gece, bazılarımız için sadece karanlık bir zaman dilimi değil; sabahların pek uğramadığı iç evrenlerimiz var sonuçta. Yine de kuzey yarımküre için bu kadar uzun bir gece, garip bir şekilde iyi bir başlangıç gibi geliyor. Soğukla aran iyiyse, bugünün sessizliği bile insana iyi davranabilir.

Aslında eski uygarlıkların hepsi bu geceye başka bir anlam yüklemiş. Antik Roma’da Saturnalia, Türk kültüründe Nardugan, pagan geleneklerinde Yule… Hepsi ışığın geri gelişiyle ilgili. Karanlık büyür, büyür, büyür… Sonra bir yerde durur. Ve o durduğu yer, yeniden doğuşun ilk adımıdır.

Belki de bu yüzden, en uzun gece hiçbir zaman karanlığın zaferi değildir. Aksine, ışığın geri dönüşünün başladığı andır. Bugün kısa süren ışık yarın biraz daha uzayacak. Belki bu kadarı bile insana umut vermeye yeter.

Ve belki umut dediğimiz şey, karanlığın içinden geçerken ışığın geri gelmesini beklemeye cesaret etmektir.

İnsan aslında güneşin altında yürürken fark ediyor yaşadığını. Güneşin gökyüzünde yavaşça yön değiştirmesine bakıp kendi yönünü belirlediğinde, gerçekten bir gün yaşamış hissediyor. Zamanın akışı orada daha gerçek, daha elle tutulur oluyor.
Şehirde ise durum bambaşka. Odanın içinde günün nasıl geçtiğini anlamıyorsun. Güneş ancak pencerenin önüne geldiğinde fark ediyorsun vaktin ilerlediğini. Sanki zaman seninle değil, senden bağımsız bir yerde akıyor.
Doğada insan günü güneşe göre yaşıyor ve o yüzden “Bugün yaşadım,” diyebiliyor. Şehirde ise çoğu zaman sadece gün bitiyor; insanın içindeki gün yaşama hissi bitmeden bile.

Eskiden yılın bitmesini beklerdik. Takvim değişirdi, sanki hayat da değişecekmiş gibi bir his. Belki çocukluk saflığıydı, belki de insanın içindeki o başına buyruk umut… Yeni yıl demek, yeni bir sayfa demekti. Bir önceki yılın ağırlığını, kırgınlığını, yorgunluğunu koparıp atacakmışız gibi. “Belki bu yıl daha iyi olur” demek bile insana güç verirdi.

Şimdi ise yıllar birbirine karışıyor. Günün, haftanın, ayın ne önemi var? Sorsan herkes bir belirsizlikten, bitmeyen bir yorgunluktan bahsediyor. Yeni yıl gelsin ya da eski yıl bitsin… Hiçbirinin bir anlamı kalmadı. Geleceğe dair kurduğumuz o küçük ihtimaller yavaş yavaş geride kayboluyor. Hayal kurmayı bıraktığımız anda, zaman da sadece akıp giden bir suya dönüşüyor: nereye gittiğini bilmeden bizi sürükleyen bir akış.

İnsan sadece nefes alan bir canlı değil. İnsanı insan yapan şey, yarını düşünebilmesi. Bir plan kurmak, bir ihtimal düşünmek, içten içe “bu sefer belki olur” demek… Bunlar küçük limanlar aslında. Gün içindeki bütün koşuşturmayı, çileyi, sorumluluğu taşımamızı sağlayan şey; bugün yaşadıklarımız değil, yarınla ilgili taşıdığımız ihtimaller.

Ve belki de coğrafya gerçekten kaderdir.

Gün, benim için hep sabahın başladığı ilk saatlerde harekete geçmekle başlıyor. Saat 06:00… Ve 1992'den beri böyle. Sanki evren her sabah kendini yeniden kuruyor, henüz uyanmamış dünya yavaş yavaş ayılırken, güneş bile varlığını hatırlamaya çalışıyor. O derin sessizliğin içinde, kimsenin henüz dokunmadığı o aralıkta, evrenin bana kısa ve gizli bir egemenlik tanıdığını hissediyorum. İnsan, hiçbir şeyin henüz başlamadığı o eşikte durduğunda yalnızca zamana değil, kendi içindeki boşluğa da hükmedebiliyor. Sesler çoğalmadan, kalabalıklar uyanmadan önce hakikatin en berrak haliyle kendini gösterdiği o anı yakalayabiliyor.

En güçlü kelimeler, insanın kendini en çok duyduğu anlarda doğuyor.
Kimi iyileştirirken, kimiyse yıkıp geçiyor.
Ve bazen, en derin ses — hiç söylenmemiş bir kelimeden geliyor.

Hayat tek bir şey değil. İnsan bazen her şeyi bir şeye indirgemek istiyor ama olmuyor. Bir şeyin anlamı, başka bir şeyin sessizliğinde kaybolabiliyor. Bazen bir duygu, bir insanın, bir hayalin önüne geçiyor. Ve biz, bunu fark ettiğimizde çoktan başka birine dönüşmüş oluyoruz.

Belki de yanıldığımız yer tam olarak dünyadır.
Hep bir iz bırakma telaşındayız; taşta, toprakta, ünvanda, başarıda…
Oysa dünya unutur, zaman siler.
Ama bir insanın zihninde bıraktığın düşünce, bir sözün yankısı, bir tebessümün izi…
İşte gerçek kalıcılık orada gizlidir.
Mesele dünyada iz bırakmak değil, insanda iz bırakmak olsa gerek.

Eğer şikayet etmenin bir ölçüsü, bir yüzdesi olsaydı, eminim bu konuda dünya sıralamasında zirveyi kimseye kaptırmazdık.
Çünkü biz; iş arkadaşımızdan, patronumuzdan, trafikteki şoförden, eşimizden, çocuğumuzdan, hatta hava durumundan bile şikayet ederiz.
Ekonomiden tutun da eğitim, sağlık, adalet sistemine kadar her konuda bir sitemimiz mutlaka vardır.
Aslında bu da çok şaşırtıcı değil. Zira yıllardır ileriye değil, geriye giden bir yönetim anlayışının içinde yaşarken, memnuniyet duygusunu kaybetmemek kolay değil.
Ama yine de…Paris metrosunda ayakta seyahat eden 92 yaşındaki Augusto bana bu düşüncemi sorgulattı. 1933 Paris doğumlu, Portekiz göçmeni.
“Nasıl bu kadar genç, sağlıklı ve pozitif kalabiliyorsun?” Soruna cevabı kısa ama netti.
“Hayatım boyunca şikayet etmedim.”
O an fark ettim…
Şikayet, insanı yaşlandırıyor.
Augusto haklıydı.
Şikayet ettikçe tükeniyoruz, kabullenip çözüm aradıkça ise yenileniyoruz.

Bir zamanlar seni diri tutan şehir, artık içini sıkıyor.

Sokaklar aynı, sesler aynı ama his bambaşka.
Kalabalığın ortasında kaybolmak eskiden huzur verirdi, şimdi sadece yorgunluk bırakıyor.
Nefes bile ağırlaştı; havanın, insanların, caddelerin rengi soldu. İnsanlar çoğaldı ama birbirine yaklaşamadı. Her yerde bir kalabalık var ama kimse kimseye dokunamıyor. Bir araya gelmeye vakit bulamamak, aslında birbirine yabancılaşmanın bahanesi oldu. Yakınlık arttıkça mesafe büyüdü.
Gitmek istiyorsun ama nereye gidersen git, orada da hep misafirsin. Hiçbir yer tam olarak “senin” değil. Kaldığın yerde daralıyorsun, gittiğin yerde yabancılaşıyorsun. Belki de mesele şehirde değil; senin içindeki eski duygular artık orada değil. Belki de zaman, seni ait olduğun yerden değil, ait hissettiğin halinden uzaklaştırdı.